लेख

“गुलमर्गच्या हिरव्यागार कुशीत… निसर्ग, माणुसकी आणि अन्नदानाचा अविस्मरणीय संगम!” - अमरनाथ यात्रेतील प्रत्येक दिवस वेगळा असतो. एखादा दिवस श्रद्धेची परीक्षा घेतो, एखादा शरीराच्या क्षमतेची कसोटी पाहतो, तर एखादा दिवस आयुष्यभर पुरेल एवढ्या आठवणी मनाच्या ओंजळीत अलगद ठेवून जातो. अमरनाथच्या पवित्र गुहेत बर्फानी बाबांचे दर्शन घेतल्यानंतर मनात एक विलक्षण समाधान होते. शरीर थकलेले असले तरी अंतर्मन मात्र प्रसन्न होते. आता यात्रेतील कठीण टप्पे मागे पडले होते आणि आज आमची वाट होती पृथ्वीवरील स्वर्ग म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या गुलमर्गकडे! सकाळी सात वाजता सर्व यात्रेकरू उत्साहाने तयार झाले. प्रत्येकाच्या चेहऱ्यावर वेगळाच आनंद होता. अमरनाथ दर्शनाचा आध्यात्मिक आनंद अजूनही मनात ताजा होता आणि आता त्याला काश्मीरच्या अप्रतिम सृष्टीसौंदर्याची जोड मिळणार होती. आमच्या गाड्या श्रीनगरमधून गुलमर्गच्या दिशेने निघाल्या. रस्त्...

बाबांच्या सान्निध्यातून… आता श्रीनगरच्या कुशीत! कालचा दिवस आयुष्यातील सर्वांत अविस्मरणीय ठरला होता. बाबा बर्फानींचे दर्शन, तब्बल २८ किलोमीटरचा खडतर प्रवास आणि हजारो भाविकांच्या “बम बम भोले”च्या जयघोषात आम्ही पुन्हा बालटाल बेस कॅम्पमध्ये परतलो होतो. शरीर थकले होते, पण मन मात्र अपार समाधानाने भरून गेले होते. आज श्रीनगरकडे परतीचा प्रवास होता. एका अर्थाने यात्रेचा धार्मिक टप्पा पूर्ण झाला होता आणि आता निसर्गसौंदर्याचा अध्याय सुरू होणार होता. यात्रेच्या मार्गावर मी भारतीय जनता पक्षातर्फे अमरनाथ यात्रेकरूंचे स्वागत करणारे चार बॅनर लावले होते. त्या बॅनरवर भारताचे पंतप्रधान मा. नरेंद्र मोदी, खासदार मा. अशोक चव्हाण, खासदार डॉ. अजित गोपछडे, संजय कोडगे, ॲड. चैतन्य देशमुख, भारतीय जनता पक्षाचे महानगराध्यक्ष व आमदार अमर राजूरकर, जिल्हाध्यक्ष डॉ. संतुकाराव हंबर्डे, ॲड. किशोर देशमुख तसेच माझे छायाचित्...

“भोलेनाथाच्या दरबारात… श्रद्धा, साहस आणि समाधानाचा दिवस!” अमरनाथ यात्रेचा सर्वांत महत्त्वाचा आणि आयुष्यभर लक्षात राहणारा दिवस अखेर उजाडला. खरे तर “उजाडला” म्हणणेही चुकीचे ठरेल, कारण हा दिवस सुरू झाला तो मध्यरात्रीच! दिवसभराचा प्रवास, थंडी, उंच पर्वत, विरळ ऑक्सिजन आणि भोलेनाथाच्या दर्शनाची ओढ… या सगळ्यांचे अनोखे मिश्रण मनात होते. रात्री सर्वांना सूचना दिल्या होत्या की, बरोबर दोन वाजता आंघोळ करून तयार राहायचे. पण यात्रेकरूंचा उत्साह एवढा अफाट होता की दीड वाजताच सर्वजण तयार होऊन उभे होते. कोणाच्या चेहऱ्यावर झोप नव्हती; उलट प्रत्येकाच्या डोळ्यांत फक्त एकच स्वप्न होते—“आज भोलेनाथाचे प्रत्यक्ष दर्शन होणार!” पूजा टेन्ट हाऊससमोर आधीच घोडेवाले आणि डोलीवाले आपल्या यात्रेकरूंची वाट पाहत उभे होते. ज्यांनी डोलीची व्यवस्था केली होती, त्यांना काळजीपूर्वक डोलीत बसवण्यात आले. घोड्यावर जाणाऱ्यांना मात्र जव...

श्रीनगर ते बालटाल : आता सुरू झाली खरी यात्रा! - काल वंदे भारतच्या अविस्मरणीय प्रवासानंतर आम्ही श्रीनगरला पोहोचलो होतो. आधुनिक भारताचा चमत्कार अनुभवला होता; पण आज आम्हाला सनातन श्रद्धेच्या चमत्काराकडे वाटचाल करायची होती. बाबा बर्फानींच्या दर्शनासाठी बालटाल बेस कॅम्प गाठायचा होता. पहाटेपासूनच यात्रेकरूंमध्ये वेगळाच उत्साह दिसत होता. काहींनी स्वेटर, जॅकेट, रेनकोट, मफलर, हातमोजे अशी इतकी तयारी केली होती की ते अमरनाथ यात्रेला चालले आहेत की एव्हरेस्ट सर करायला, असा प्रश्न पडावा! तर काही जण अगदी निवांत होते. “दिलीपभाऊ आहेत ना…” हा विश्वास त्यांच्या चेहऱ्यावर स्पष्ट दिसत होता. शंभर यात्रेकरूंचा समूह म्हणजे एक छोटे गावच. त्यामुळे व्यवस्थापन सुलभ व्हावे म्हणून पाच गट तयार करण्यात आले—प्लॅटिनम, डायमंड, गोल्ड, सिल्व्हर आणि रुबी. प्रत्येक गटाला एक कॅप्टन आणि एक कॅशियर नेमण्यात आला. ही केवळ संघटना...

प्रस्तावना - गुरू हे जीवनाला योग्य दिशा देणारे असतात. श्री दत्तगुरूंनी जसे २४ गुणगुरु केले, तसे प्रत्येक व्यक्ती आणि प्रत्येक प्रसंगातील गुण पाहण्याची दृष्टी गुरू देतात. परंतु आपण बहुधा स्वतःतील आणि इतरांतील गुणांकडे न पाहता स्वभावदोष व उणिवांकडेच लक्ष देतो. त्यामुळे जीवनातील आनंदाचे अनेक क्षण अनुभवण्यापासून वंचित राहतो. प्रत्यक्ष आनंदी जीवन जगण्यासाठी श्री दत्तगुरूंप्रमाणे प्रत्येकातील गुण पाहण्याची वृत्ती आवश्यक आहे. गुरुकृपायोगानुसार व्यक्तीतील स्वभावदोष आणि अहं कसे दूर होतात, तसेच आनंदमय जीवनाकडे वाटचाल कशी होते, यासंदर्भात माहिती सनातन संस्थेने संकलित केलेल्या या लेखातून पाहू. गुरुकृपेचे महत्त्व - श्री गुरुचरित्र (१३:१३०) मध्ये म्हटले आहे, "गंगेमुळे पाप, शशीमुळे ताप आणि कल्पतरूमुळे दैन्य नाहीसे होते; परंतु श्रीगुरूंच्या दर्शनाने पाप, ताप आणि दैन्य या तिन्हींचे हरण होते." गुरु जीवाला ...

भारतीय संस्कृतीचे सर्वात मोठे वैभव म्हणजे तिची कुटुंबव्यवस्था. हजारो वर्षांच्या परंपरेत संस्कार, त्याग, कर्तव्य, माया आणि जबाबदारी यांच्या भक्कम पायावर उभी राहिलेली ही व्यवस्था अनेक सामाजिक, आर्थिक आणि सांस्कृतिक वादळांना तोंड देत आजही अभिमानाने उभी आहे. या कुटुंबसंस्थेचा सर्वात महत्त्वाचा आणि अनेकदा शांतपणे आपल्या जबाबदाऱ्या पार पाडणारा आधारस्तंभ म्हणजे "बाबा". स्वतःच्या इच्छा-आकांक्षा बाजूला ठेवून कुटुंबाच्या आनंदासाठी आयुष्य अर्पण करणाऱ्या वडिलांच्या त्यागाचे स्मरण, त्यांच्या कार्याचा गौरव आणि समाजात कुटुंबसंस्थेबद्दल आदराची भावना दृढ करण्याच्या पवित्र उद्देशाने चळवळी योद्धे कर्मवीर स्वर्गीय बसवंतराव परमेश्वरराव मुंडकर यांच्या पवित्र स्मृतीस समर्पित "बाबा... तुमच्यासाठी!" हा समाजोपयोगी उपक्रम दरवर्षी राबविण्यात येत आहे. यावर्षी या उपक्रमांतर्गत चळवळी योद्धे स्वर्गीय बसवंतराव मुंडक...

“धरतीवरील स्वर्ग…आणि स्वर्गालाहीअस्वस्थ करणारी वास्तवाची चाहूल!” वंदे भारतचा हवाहवासा वाटणारा प्रवास संपला आणि संध्याकाळच्या सुमारास आम्ही श्रीनगर रेल्वे स्थानकावर उतरलो. रेल्वेच्या वातानुकूलित डब्यातील सुखद प्रवास मागे पडला होता आणि आता आम्ही हिमालयाच्या कुशीत, बाबा बर्फानींच्या दर्शनाच्या उंबरठ्यावर उभे होतो.स्टेशनवर माझे जुने सहकारी आणि टूर ऑपरेटर सज्जादभाई स्वतः आम्हाला घेण्यासाठी आले होते. गेली अनेक वर्षे यात्रेच्या आयोजनात ते आमचे विश्वासू साथीदार आहेत. चेहऱ्यावर नेहमीचे हसू, पण डोळ्यांत मात्र काश्मीरच्या परिस्थितीची जाणीव स्पष्ट दिसत होती. यावर्षी एक महत्त्वाचा निर्णय आम्ही आधीच घेतला होता. मोठ्या लक्झरी बसेस न करता वीस आसनी पाच मिनी बसेस केल्या. कारण स्पष्ट होते. मोठ्या वाहनांना सुरक्षा तपासणीसाठी वारंवार अडवले जात होते. प्रत्येक नाक्यावर तपासणी, चौकशी, कागदपत्रांची पडताळणी… ...

वंदे भारत : स्वप्न सत्यात उतरले! रात्री साडेअकराच्या सुमारास आम्ही हमसफर एक्सप्रेसने जम्मू रेल्वे स्थानकावर उतरलो. एक काळ असा होता की, हमसफर एक्सप्रेस सुरू झाली तेव्हा तिचे आधुनिक डबे, आकर्षक रचना आणि उत्तम सुविधा पाहून मी तिच्यावर स्वतंत्र लेख लिहिला होता. पण काळ बदलतो तशी माणसं बदलतात, गाड्याही बदलतात! यंदा हमसफरकडे पाहताना ती थोडी थकलेली, दमलेली वाटली. नवीन कोचेसची गरज आता स्पष्टपणे जाणवत होती. स्टेशनच्या बाहेर पाऊल टाकताच जम्मूच्या उकाड्याने आमचे स्वागत केले. एसी डब्यातील दोन दिवसांच्या गारव्याच्या पार्श्वभूमीवर मध्यरात्रीची उष्णताही अंगावर येत होती. सामानाचा मोठा पसारा पाहून काही कुलींच्या चेहऱ्यावर आनंद, तर यात्रेकरूंच्या चेहऱ्यावर काळजी दिसत होती. बरीच घासाघीस करून प्रति बॅग २०० रुपयांवरून ८० रुपये दर ठरवला. पाच हातगाड्यांवर सामान ठेवून आम्ही स्टेशनबाहेरील वैष्णवी धाम येथे एसी...

“रेल्वेचा प्रवास… आणि भोलेनाथाच्या दरबाराकडे धावणारी मनं!” आजचा पूर्ण दिवस रेल्वेत जाणार होता. त्यामुळे काल रात्री झोपताना मनात विचार आला होता की, “उद्या जरा निवांत उठू.” पण अमरनाथ यात्रेत असे विचार करणे म्हणजे हिमालयात जाऊन थंडी पडणार नाही अशी अपेक्षा करण्यासारखे आहे! रात्री साधारण तीनच्या सुमारास सुनीता देशमुख यांचा घाबरलेला फोन आला, “भाऊ , B-6 डब्यात फायर अलार्म वाजत आहे.” क्षणाचाही विलंब न करता मी त्या डब्याकडे धाव घेतली. मनात सतत भोलेनाथाचा धावा सुरू होता – “बाबा, गेली २६ वर्षे तुझ्या कृपेने प्रत्येक यात्रा सुखरूप पार पडली. यंदा अशी कसोटी का पाहतो आहेस?”B-6 डब्यात पोहोचल्यावर परिस्थितीची गंभीरता लक्षात घेऊन आम्ही तातडीने चेन ओढली. काही वेळातच गार्ड, टीटीई, रेल्वे सुरक्षा दल आणि इतर कर्मचारी घटनास्थळी पोहोचले. संपूर्ण डब्याची कसून तपासणी करण्यात आली. शेवटी ‘खोदा पहाड, निकला चुहा’...

“घरातून निघालो… आणि भोलेनाथाने हजेरी घेतली!” आज तो दिवस अखेर उजाडला… ज्याची अनेक महिन्यांपासून प्रतीक्षा सुरू होती. पहाटे पाच वाजता डोळे उघडले तेव्हा बाहेर अजूनही अंधाराची चादर पसरलेली होती, पण मनात यात्रेचा सूर्य उगवला होता. सामानाची शेवटची एकदा पाहणी केली. कपडे, औषधे, मोबाईल चार्जर, रेनकोट, ओळखपत्र… सगळे व्यवस्थित होते. पण सर्वात महत्त्वाच्या दोन गोष्टी – रेल्वे तिकीट आणि यात्रा परची – त्या माझ्या खिशात सुरक्षित होत्या. अनुभवाने एक गोष्ट शिकवली आहे. हिमालयातील चढाईपेक्षा कधी कधी एखादा कागद जास्त महत्त्वाचा ठरतो. अनेक वर्षांपूर्वी एका कुटुंबाने यात्रा परची घरी विसरली होती. त्या दिवशी बाबा बर्फानींपेक्षा आम्हाला फोटोकॉपी सेंटर, कुरिअरवाला आणि मोबाईल नेटवर्क जास्त आठवत होते! त्या प्रसंगानंतर मी एक नियम बनवला – यात्रेकरू मोजण्याआधी यात्रा परच्या मोजायच्या. भक्तीच्या प्रवासात श्रद्धा जि...