कासराळीच्या मातीतून पत्रकारितेच्या क्षेत्रात उमटविला ठसा; प्रामाणिकपणा, सकारात्मक दृष्टिकोन आणि माणुसकी जपणारा पत्रकार काळाच्या पडद्याआड
कासराळीच्या मातीतून पत्रकारितेच्या क्षेत्रात आपला स्वतंत्र ठसा उमटविणारे, अत्यंत मनमिळावू, प्रामाणिक आणि सकारात्मक विचारांचे ज्येष्ठ पत्रकार बाबुराव इंगळे यांच्या निधनाने बिलोली तालुक्यातील पत्रकारिता क्षेत्रात एक मोठी पोकळी निर्माण झाली आहे. पत्रकारिता हा केवळ व्यवसाय नसून समाजाशी असलेली बांधिलकी आहे, या भावनेतून त्यांनी आपले संपूर्ण पत्रकारितेचे आयुष्य घडविले. त्यांच्या निधनाने एक पत्रकार गेला नाही, तर ग्रामीण भागातील प्रश्नांना आपुलकीने शब्द देणारा, विकासाच्या वाटेवर समाजाला पुढे नेण्याची धडपड करणारा आणि माणसांना माणसांशी जोडून ठेवणारा एक संवेदनशील दुवा हरपला आहे.
पत्रकाराच्या लेखणीत समाजाचे प्रतिबिंब उमटत असते. अन्याय, अडचणी, प्रश्न आणि समस्या यांना वाचा फोडणे जितके महत्त्वाचे असते, तितकेच समाजात घडणाऱ्या चांगल्या आणि विधायक घटनांना प्रसिद्धी देणेही महत्त्वाचे असते. बाबुराव इंगळे यांच्या पत्रकारितेची हीच खासियत होती. त्यांच्या लेखणीत केवळ बातमी नव्हती; त्यामागे समाजहिताची भूमिका होती. गाव, शेतकरी, सामान्य माणूस, विकासाची कामे, स्थानिक प्रश्न आणि सामाजिक घडामोडी यांच्याशी त्यांचे नाते अत्यंत जिव्हाळ्याचे होते.
पत्रकारितेच्या क्षेत्रातील त्यांचा प्रवास दैनिक ‘लोकपत्र’ पासून सुरू झाला. वृत्तलेखनाच्या माध्यमातून त्यांनी पत्रकारितेच्या क्षेत्रात पाऊल ठेवले. पुढे **दैनिक ‘देशोन्नती’**शी त्यांचा प्रदीर्घ काळ संबंध राहिला. ग्रामीण भागातून काम करणाऱ्या पत्रकारासाठी अनेक अडचणी असतात. मर्यादित साधने, प्रवासाची धावपळ, वेळेचे बंधन, घटनास्थळी पोहोचण्याची कसरत आणि बातमी अचूकपणे व जबाबदारीने पोहोचविण्याचे आव्हान या सगळ्यांचा सामना करत त्यांनी पत्रकारिता केली. परंतु या सर्व अडचणींवर मात करण्याची त्यांची ताकद होती ती त्यांच्या स्वभावातील सकारात्मकता आणि माणुसकी.
लेखणीत सकारात्मकता, मनात माणुसकी – बाबुराव इंगळे यांच्या लेखनाची सर्वांत मोठी वैशिष्ट्यपूर्ण बाजू म्हणजे त्यातील सकारात्मकता. समाजातील चांगल्या गोष्टी लोकांपर्यंत पोहोचल्या पाहिजेत, विकासकामांना प्रसिद्धी मिळाली पाहिजे, सामान्य माणसाच्या प्रयत्नांना प्रोत्साहन मिळाले पाहिजे आणि समाजात आशावादी वातावरण निर्माण झाले पाहिजे, असा त्यांच्या पत्रकारितेचा दृष्टिकोन होता.
यामुळेच विविध राजकीय, सामाजिक आणि सार्वजनिक क्षेत्रातील व्यक्तींशी त्यांचे जिव्हाळ्याचे संबंध निर्माण झाले. मात्र हे संबंध केवळ पत्रकारिता आणि राजकारणापुरते मर्यादित नव्हते. त्यांच्या स्वभावातील आपलेपणामुळे अनेकांना त्यांच्यात पत्रकारापेक्षा एक विश्वासू मित्र दिसत असे.त्यांच्याकडे आलेल्या व्यक्तीचे म्हणणे शांतपणे ऐकून घेणे, त्याची अडचण समजून घेणे आणि शक्य तेथे मदतीचा हात पुढे करणे, हा त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचा सहज स्वभाव होता. त्यामुळे त्यांच्या संपर्काचा परीघ मोठा होता; पण त्यांच्याबद्दलचा जिव्हाळा त्याहून मोठा होता.
गंगाराम ठक्करवाड यांचे विश्वासू व्यक्ती – स्वर्गीय गंगाराम ठक्करवाड आमदार असताना बाबुराव इंगळे यांनी त्यांचे स्वीय सहाय्यक म्हणून प्रामाणिकपणे कार्य केले. ही जबाबदारी केवळ पदाची नव्हती; ती विश्वासाची होती. सार्वजनिक जीवनात काम करणाऱ्या लोकप्रतिनिधीच्या दैनंदिन कार्यात स्वीय सहाय्यकाची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची असते. जनतेच्या समस्या समजून घेणे, लोकप्रतिनिधी आणि सामान्य नागरिक यांच्यातील संवाद सुलभ करणे, विविध प्रश्नांचा पाठपुरावा करणे आणि सार्वजनिक कामांशी संबंधित बाबींमध्ये समन्वय साधणे—या सगळ्या जबाबदाऱ्यांमध्ये बाबुराव इंगळे यांनी प्रामाणिकपणे योगदान दिले.यातूनच त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वातील आणखी एक पैलू समोर येतो विश्वासाला जागणारा माणूस.पत्रकारिता असो किंवा सार्वजनिक जीवनातील जबाबदारी, त्यांनी व्यक्तीपेक्षा कामाला महत्त्व दिले. त्यामुळेच त्यांच्यावर ठेवलेला विश्वास त्यांनी आपल्या कृतीतून सार्थ ठरविला.
कासराळी आणि बिलोलीच्या विकासासाठी धडपड – कासराळी हे त्यांचे केवळ गाव नव्हते; ते त्यांच्या भावविश्वाचा अविभाज्य भाग होते. गावाशी त्यांचे असलेले नाते त्यांच्या पत्रकारितेतूनही दिसून येत असे. कासराळी आणि बिलोली तालुक्यातील विविध विकासविषयक घडामोडींमध्ये त्यांनी आपापल्या परीने योगदान दिले.
ग्रामीण भागातील पत्रकारितेचे खरे महत्त्व याच ठिकाणी सुस्पष्ट होते. शहरातील मोठ्या प्रश्नांबरोबरच एखाद्या गावातील रस्ता, पाणी, वीज, शिक्षण, आरोग्य, शेती, शासकीय योजना किंवा विकासकामाचा प्रश्नही तितकाच महत्त्वाचा असतो. कारण त्या प्रश्नांशी जोडलेले असते एखाद्या कुटुंबाचे जीवन. बाबुराव इंगळे यांनी ग्रामीण भागातील या वास्तवाला जवळून अनुभवले. त्यामुळे त्यांच्या लेखणीतून गावाकडच्या माणसाचा आवाज माध्यमांपर्यंत पोहोचत असे. स्थानिक प्रश्नांना योग्य व्यासपीठ मिळवून देणे आणि विकासाच्या कामांना चालना मिळावी यासाठी वातावरण निर्माण करणे, हे त्यांच्या कार्याचे महत्त्वाचे अंग होते.
पत्रकारांशी जपलेले ऋणानुबंध – पत्रकारिता ही एकाकी वाटचाल नाही. पत्रकारांमध्ये परस्पर सुसंवाद, सहकार्य आणि मैत्रीची भावना असणे अत्यंत आवश्यक असते. बाबुराव इंगळे यांनी नांदेड जिल्ह्यातील तसेच बिलोली तालुक्यातील पत्रकारांशी अत्यंत मधुर आणि आत्मीय संबंध जपले. त्यांच्या स्वभावात स्पर्धेपेक्षा सहकार्य होते. दुसऱ्या पत्रकाराचे यश पाहून आनंद मानणारा आणि गरजेच्या वेळी सहकाऱ्याच्या पाठीशी उभा राहणारा माणूस म्हणून त्यांची ओळख होती. त्यामुळेच त्यांच्या निधनाची बातमी ही केवळ एका कुटुंबासाठी दुःखद घटना नाही; ती बिलोली तालुक्यातील माध्यमविश्वासाठीही वेदनादायी घटना आहे.
आज पत्रकारिता बदलत आहे. तंत्रज्ञान बदलले, बातमी देण्याची माध्यमे बदलली, बातमीचा वेग वाढला. मात्र पत्रकारितेची खरी ताकद अजूनही विश्वास, सत्यता, संवेदनशीलता आणि सामाजिक बांधिलकीतच आहे. बाबुराव इंगळे यांनी याच मूल्यांना आपल्या परीने जपले.
माणसांमध्ये राहणारा पत्रकार – काही माणसे आपल्या कामामुळे लक्षात राहतात; काही आपल्या स्वभावामुळे. बाबुराव इंगळे हे या दोन्ही गोष्टींचे सुंदर मिश्रण होते. त्यांच्याशी संवाद साधताना औपचारिकतेची भिंत जाणवत नसे. साधेपणाने बोलणे, समोरच्याला समजून घेणे आणि प्रसंगी संयम ठेऊन वातावरण हलके करणे, हा त्यांच्या स्वभावाचा भाग होता. म्हणूनच त्यांच्या जाण्यानंतर त्यांच्या आठवणी केवळ बातम्यांच्या कात्रणांमध्ये राहणार नाहीत; त्या अनेकांच्या मनात जिवंत राहतील.
एक सकारात्मक पत्रकारितेचा अध्याय संपला – बाबुराव इंगळे यांच्या निधनाने बिलोली तालुक्यातील ग्रामीण पत्रकारितेतील एक सकारात्मक अध्याय संपला आहे. त्यांनी गाजावाजा न करता आपले काम केले. मोठ्या पदांची अपेक्षा केली नाही, प्रसिद्धीच्या झोतात राहण्याची धडपड केली नाही; पण ज्या माणसांच्या संपर्कात आले, त्यांच्या मनात आपले स्थान निर्माण केले. त्याची पत्रकारिता ही माणसांशी जोडलेली होती. त्यांच्या बातम्यांमध्ये गाव होते, तालुका होता, समाज होता आणि सर्वांत महत्त्वाचे म्हणजे सामान्य माणूस होता. आज ते आपल्यात नाहीत. त्यांची लेखणी थांबली आहे. त्यांच्या आवाजातील आपुलकी ऐकू येणार नाही.
एखाद्या सामाजिक किंवा विकासाच्या विषयावर त्यांच्याशी होणारी चर्चा पुन्हा होणार नाही. सहकाऱ्यांच्या अडचणीच्या वेळी धीर देणारा तो आपुलकीचा आवाजही आता कायमचा शांत झाला आहे.पण चांगल्या माणसांचे आयुष्य त्यांच्या श्वासांपुरते मर्यादित नसते. त्यांनी जपलेली नाती, केलेले काम, दिलेला विश्वास आणि समाजासाठी केलेली धडपड हीच त्यांच्या अस्तित्वाची खरी स्मृती असते.
कासराळीच्या मातीने घडविलेला आपला माणूस – कासराळीच्या मातीत जन्मलेला हा माणूस पत्रकारितेच्या माध्यमातून बिलोली तालुक्याशी आणि नांदेड जिल्ह्याशी जोडला गेला. त्यांनी शब्दांची ताकद ओळखली; पण शब्दांचा वापर द्वेष पसरविण्यासाठी नव्हे, तर समाजाला जोडण्यासाठी केला. टीका केली तरी विधायक भूमिकेतून, बातमी दिली तरी जबाबदारीने आणि माणसांशी संबंध ठेवले तरी मनापासून.म्हणूनच बाबुराव इंगळे यांची आठवण काढताना केवळ ‘ज्येष्ठ पत्रकाराचे निधन’ एवढेच म्हणणे त्यांच्या कार्याला न्याय देणारे ठरणार नाही. ते ग्रामीण पत्रकारितेतील एका पिढीचे प्रतिनिधी होते. त्यांनी पत्रकारितेला आपल्या जगण्याचा एक भाग मानले आणि समाजाशी असलेली नाळ अखेरपर्यंत जपली.
आज त्यांच्या निधनाने बिलोली तालुक्यातील माध्यम प्रतिनिधींना एका मनमिळावू, प्रामाणिक आणि सकारात्मक विचारांच्या सहकाऱ्याला गमावल्याची खंत आहे. कासराळीने आपला एक जिव्हाळ्याचा माणूस गमावला आहे. पत्रकारितेने आपला एक सहृदय प्रतिनिधी गमावला आहे आणि समाजाने विकासाकडे सकारात्मक नजरेने पाहणारा एक संवेदनशील आवाज गमावला आहे.बाबुराव इंगळे यांचे कार्य त्यांच्या स्मृतींमध्ये जिवंत राहील. त्यांच्या लेखणीने मांडलेले प्रश्न, त्यांनी जपलेली माणसे आणि त्यांनी समाजासाठी केलेली धडपड हीच त्यांच्या जीवनाची खरी ओळख ठरेल. भावपूर्ण श्रद्धांजली!
लेखक -गोविंद मुंडकर.मो 8329095303