🔱 अमरनाथ गुहेतून – भाग ३ 🔱 (लेखक – धर्मभूषण ॲड. दिलीप ठाकूर)

“रेल्वेचा प्रवास… आणि भोलेनाथाच्या दरबाराकडे धावणारी मनं!”

आजचा पूर्ण दिवस रेल्वेत जाणार होता. त्यामुळे काल रात्री झोपताना मनात विचार आला होता की, “उद्या जरा निवांत उठू.” पण अमरनाथ यात्रेत असे विचार करणे म्हणजे हिमालयात जाऊन थंडी पडणार नाही अशी अपेक्षा करण्यासारखे आहे!

रात्री साधारण तीनच्या सुमारास सुनीता देशमुख यांचा घाबरलेला फोन आला, “भाऊ , B-6 डब्यात फायर अलार्म वाजत आहे.” क्षणाचाही विलंब न करता मी त्या डब्याकडे धाव घेतली. मनात सतत भोलेनाथाचा धावा सुरू होता – “बाबा, गेली २६ वर्षे तुझ्या कृपेने प्रत्येक यात्रा सुखरूप पार पडली. यंदा अशी कसोटी का पाहतो आहेस?”B-6 डब्यात पोहोचल्यावर परिस्थितीची गंभीरता लक्षात घेऊन आम्ही तातडीने चेन ओढली. काही वेळातच गार्ड, टीटीई, रेल्वे सुरक्षा दल आणि इतर कर्मचारी घटनास्थळी पोहोचले. संपूर्ण डब्याची कसून तपासणी करण्यात आली. शेवटी ‘खोदा पहाड, निकला चुहा’ अशीच परिस्थिती निर्माण झाली. चौकशीत असे निष्पन्न झाले की, कोणीतरी वॉशरूममध्ये सिगारेट ओढल्यामुळे धुरामुळे फायर अलार्म सक्रिय झाला होता. सिगारेटच्या थोटकाचाही पुरावा मिळाला.

त्या डब्यात आमच्या समूहातील केवळ दोनच यात्रेकरू असल्याने मी रेल्वे सुरक्षा कर्मचाऱ्यांना ठामपणे सांगितले की हा बेशिस्तपणा आमच्या यात्रेकरूंकडून झालेला नाही. एवढ्या रात्री कोणाला धूम्रपानाची तलफ आली होती, याचा मात्र काहीच उलगडा झाला नाही.त्या प्रसंगानंतर मनात एकच विचार आला—आई-वडिलांनी आणि गुरुजनांनी लहानपणापासून दिलेले चांगले संस्कार किती मोलाचे असतात! त्यामुळे आजपर्यंत बिडी, सिगारेट, तंबाखू, घुटका या व्यसनापासून मी कायम दूर राहिलो. त्या संस्कारांबद्दल त्या क्षणी मनोमन कृतज्ञता वाटली.

अर्धवट झोपेत असतानाही नेहमीच्या सवयीने पहाटे पाचच्या आधीच जाग आली…प्रातःस्मरण, प्राणायाम झाले. रेल्वे वेगाने धावत होती, पण मन त्याहून वेगाने बाबा बर्फानींच्या दिशेने धावत होते. माझा बर्थ हमसफर एक्सप्रेसच्या शेवटच्या बाजूला होता. पण शंभर यात्रेकरू सोबत असताना एका जागी बसणे माझ्या स्वभावातच नाही. त्यामुळे रेल्वेतल्या मॉर्निंग वॉकला सुरुवात केली. एका डब्यातून दुसऱ्या डब्यात जाताना काही यात्रेकरू अजून गाढ झोपेत दिसले. त्यांना पाहून वाटत होते की हे जम्मूला नाही तर थेट अमरनाथ गुहेतच जागे होणार आहेत!

याच दरम्यान आमच्या सोबत असलेले मोठे जावई सतेजसिंह राजपूत यांचा फोन आला. “बाबूजी , आजचा नाश्ता आणि चहा आमच्या तर्फे द्या,” असे त्यांनी प्रेमाने सांगितले. मी ग्रुपमध्ये आयकार्ड गळ्यात घालण्याचा संदेश टाकला. काहींनी लगेच पालन केले, तर काहींना आयकार्ड शोधायला पाच मिनिटे आणि ते गळ्यातच आहे हे लक्षात यायला आणखी पाच मिनिटे लागली! अखेर आठच्या सुमारास सर्वांच्या हातात नाश्ता आणि मसाला चहा पोहोचला. काही यात्रेकरूंनी दुसऱ्या कपासाठी भोलेनाथाकडे स्वतंत्र विनंतीच केली असावी.

अन्नदानाची अखंड गंगा आणि यात्रेकरूंचा विश्वास

नाश्ता संपत नाही तोच माझे मित्र भाजपचे शंकरराव वानेगावकर यांचा संदेश आला – “आजचे जेवण माझ्या तर्फे द्या.” मी त्यांना फोन करून सांगितले की दिल्ली येथे अशोकराव चव्हाण साहेब भोजनाची व्यवस्था करीत आहेत. त्यावर त्यांनी क्षणाचाही विलंब न लावता श्रीनगरच्या भोजनाची जबाबदारी स्वीकारली. दरवर्षी हा अनुभव येतो की अन्नदानासाठी लोकांना फारसे आवाहन करावे लागत नाही. भोलेनाथ स्वतःच कोणाच्या ना कोणाच्या मनात विचार टाकत असावेत.

दिवसभर यात्रेकरूंशी गप्पा रंगल्या होत्या. बाहेरगावाहून आलेल्या काही जणांनी सांगितले, “आमच्या मित्रांनी आणि नातेवाईकांनी तुमच्याबद्दल इतके अनुभव सांगितले की आम्ही थेट तुमच्यासोबतच निघालो.” मी हसत उत्तर दिले, “अजून दोन दिवस थांबा. परतीच्या प्रवासात पुन्हा आपला अनुभव सांगा .” विश्वास हा जाहिरातींनी मिळत नाही, तो अनुभवातून मिळतो. गेली अनेक वर्षे यात्रेकरूंनी दाखवलेला विश्वास हीच आमच्या यात्रेची खरी कमाई आहे.

दिल्लीत मिळाले प्रेमाने वाढलेले भोजन

अभिजित देशमुख यांनी अशोकराव चव्हाण साहेबांना सांगितले होते की दिलीप ठाकूर शंभर यात्रेकरूंना घेऊन अमरनाथ यात्रेला जात आहेत. गेल्या वर्षी प्रमाणे या ही वर्षी व्यवस्था करावी. साहेबांनी तत्काळ दिल्लीतील भोजनाची जबाबदारी आपले सारथी उज्वलसिंह यांच्यावर सोपवली. एवढेच नव्हे तर प्रवासात काही अडचण आल्यास उपयोगी पडतील अशी दोन शिफारसपत्रेही दिली. दिल्ली स्टेशनवर मिळालेले भोजन अतिशय स्वादिष्ट होते. यात्रेकरूंनी मनसोक्त आस्वाद घेतला. यात्रेतील एक नियम मी अनेक वर्षांत शिकलो आहे — भूक लागली की साधी पोळी-भाजीसुद्धा पंचपक्वान्न वाटते आणि लाडक्या नेत्याने प्रेमाने पाठविलेले अन्न असेल तर त्याची चव कोणत्याही पंचतारांकित हॉटेलपेक्षा मोठी असते.

जेवणानंतर अनेकांनी वामकुशी धरली. काहींच्या घोरण्याचा आवाज ऐकून क्षणभर वाटले की रेल्वेच्या इंजिनाला एक-दोन अतिरिक्त इंजिने जोडली आहेत की काय! पण सकाळपासूनचा प्रवास, नाश्ता, गप्पा आणि पोटभर जेवण यानंतर ती झोपही तितकीच आवश्यक होती.

गाण्यांची मैफल आणि सुरांची यात्रा

सायंकाळी साडेचारच्या सुमारास गाण्यांची मैफल सुरू झाली. कोणी भक्तिगीते सादर केली, कोणी जुन्या हिंदी गाण्यांनी वातावरण रंगवले, तर काहींनी आपल्या लपलेल्या कलागुणांना अचानक बाहेर काढले. मीही “ओ मेरी जोहराजबी…” आणि “तेरे चेहरे में वो जादू है…” ही गाणी सादर केली. त्यानंतर तर अनेक गायक जन्माला आले. काहींच्या आवाजात लता मंगेशकरांचा आशीर्वाद होता, तर काहींच्या आवाजात फक्त आत्मविश्वास होता!

पण यात्रेत कोणी सूर मोजत नाही. तिथे भावना मोजल्या जातात. टाळ्या गायकीला कमी आणि सहभागाला जास्त मिळत होत्या. काही जणांनी व्हिडिओ करून घरी पाठवले. घरी असलेल्या कुटुंबीयांना कदाचित आश्चर्य वाटले असेल की हेच गृहस्थ घरी “रिमोट कुठे आहे?” यापलीकडे आवाज काढत नाहीत.

लुधियान्यात सरदारांचे प्रेम आणि लंगरचा स्वाद

सायंकाळी सहाच्या सुमारास लुधियाना स्टेशन आले. तिथे कुलदीपसिंघ दीपा आणि हुजूर साहेबच्या जथ्यातील २०-२५ सरदार मोठ्या उत्साहात आमच्या स्वागतासाठी आले होते. “जो बोले सो निहाल… सत श्री अकाल!” आणि “बम बम भोले!” यांच्या घोषणांनी संपूर्ण स्टेशन दणाणून गेले. त्यांनी सर्व यात्रेकरूंना छोले-भटूरे, खीर आणि लंगरचा प्रसाद दिला. स्मृतिचिन्ह, सिरोपाव आणि गुरुद्वाऱ्याचा प्रसाद देऊन त्यांचा सन्मान करण्यात आला.

ट्रेन सुटली, पण त्यांचे प्रेम डब्यातच राहिले. उरलेला प्रसाद आम्ही इतर प्रवासी, रेल्वे कर्मचारी आणि स्वच्छता कर्मचाऱ्यांनाही दिला. कारण प्रसादाची खरी गोडी खाण्यात नसते; ती वाटण्यात असते. त्या क्षणी पुन्हा जाणवले की धर्म वेगळे असले तरी सेवा आणि प्रेमाची भाषा एकच असते.

रात्र वाढत होती. रेल्वे जम्मूकडे धावत होती. उद्यापासून खऱ्या अर्थाने पर्वत, थंडी आणि चढाईचा प्रवास सुरू होणार होता. मी सर्वांना सांगितले, “आता झोपा. उद्या मोबाईलची बॅटरी नाही, स्वतःची बॅटरी लागणार आहे!” काही क्षणातच डबा शांत झाला. बाहेर अंधार, रेल्वेच्या चाकांचा ताल आणि मनात भोलेनाथाचे स्मरण…

“रेल्वे पुढे धावत होती… पण आमची मनं आधीच बाबा बर्फानींच्या चरणी पोहोचली होती!”     ..(क्रमशः)