हनुमान जयंती हा केवळ धार्मिक उत्सव नसून, तो आपल्या सांस्कृतिक आणि पारंपरिक वैभवाचे दर्शन घडवणारा एक महत्त्वपूर्ण सोहळा आहे. या पवित्र निमित्ताने बिलोली शहरात दरवर्षी आयोजित केली जाणारी कुस्त्यांची स्पर्धा ही केवळ क्रीडा स्पर्धा नसून, ती शौर्य, परंपरा आणि एकात्मतेचे प्रतीक बनली आहे.
बिलोलीतील कुस्त्यांची परंपरा शंभर वर्षांहून अधिक जुनी असून, या परंपरेने अनेक पिढ्यांना प्रेरणा दिली आहे. मातीच्या आखाड्यात घडणारी ही कुस्ती केवळ शरीराची ताकद दाखवणारी नसून, ती मानसिक स्थैर्य, शिस्त आणि संस्कारांची जोपासना करणारी आहे. गावोगावी आणि जिल्ह्याजिल्ह्यातून येणारे कुस्तीपटू आपल्या कलेचा कस लावण्यासाठी येथे एकत्र येतात आणि त्यामुळे हा सोहळा एक भव्य क्रीडामहोत्सव ठरतो.
या परंपरेचा वारसा जपण्यासाठी सामाजिक कार्यकर्ते, नगरपरिषद पदाधिकारी आणि वरिष्ठ अधिकारी यांनी पुढाकार घेतल्याचे स्पष्टपणे दिसून येते. त्यांच्या सहकार्यामुळे आणि दूरदृष्टीमुळे हा उपक्रम अधिक संघटित आणि प्रभावी स्वरूपात राबवला जात आहे.
विशेष म्हणजे, स्थानिक पातळीवर कार्यरत असलेली बहुउद्देशीय सेवाभावी संस्था या संपूर्ण कुस्ती स्पर्धेचे नियोजन, नियमन आणि विकास यासाठी सातत्याने प्रयत्नशील आहे. त्यांच्या कार्यामुळे या स्पर्धेला एक सुसंगत दिशा मिळत असून, कुस्तीपटूंना योग्य व्यासपीठ उपलब्ध होत आहे.
शुक्रवार, दिनांक ३ एप्रिल २०२६ रोजी बिलोली येथे पार पडलेला कुस्त्यांचा भव्य समारंभ हा या परंपरेच्या वैभवाचा जिवंत पुरावा ठरला. महाराष्ट्रातील विविध जिल्ह्यांसह शेजारील तेलंगणा राज्यातूनही मोठ्या संख्येने कुस्तीपटूंनी सहभाग नोंदवला. या स्पर्धेमुळे सीमाभागातील सांस्कृतिक ऐक्य अधिक दृढ होत असल्याचेही जाणवले.
नांदेड जिल्ह्यातील महाराष्ट्र-तेलंगणा सीमेवर वसलेले बिलोली शहर आता कुस्त्यांसाठी एक ओळख निर्माण करत आहे. या परंपरेमुळे बिलोली केवळ भौगोलिकदृष्ट्या नव्हे, तर सांस्कृतिक आणि क्रीडाक्षेत्रातही आपले वेगळे स्थान निर्माण करत आहे.
एकूणच, हनुमान जयंतीच्या निमित्ताने आयोजित होणाऱ्या या कुस्त्या म्हणजे परंपरा, संस्कार आणि सामूहिक प्रयत्नांचे सुंदर मिश्रण आहे. या परंपरेला पुढील पिढ्यांपर्यंत पोहोचवणे ही केवळ जबाबदारी नसून, ती आपली सांस्कृतिक कर्तव्यपूर्ती आहे. बिलोलीची ही कुस्ती परंपरा भविष्यात अधिक तेजस्वीपणे झळकावी, हीच अपेक्षा.
लेखक…गोविंद मुंडकर, स्वातंत्र्य सैनिक नगर, नांदेड. मो ८३२९०९५३०३